Japanse mat Top Grade 120 x 100 x 3,8 cm

Japanse mat Top Grade: oppervlak is niet hetzelfde als werkend oppervlak

Wie filtermateriaal koopt, vergelijkt op één getal: het aanhechtingsoppervlak. Bij de Japanse mat Top Grade is dat ongeveer 300 vierkante meter per kubieke meter materiaal, en dat is een prachtig cijfer. Alleen zegt het niets over wat er in úw filter gebeurt.

Bacteriën werken namelijk alleen op de plekken waar water langskomt. Zit een deel van uw mat in een hoek waar het water omheen stroomt, dan is dat deel geen filter maar vulling. En dat is precies waar het bij de meeste zelfgebouwde filters misgaat: niet in de hoeveelheid materiaal, maar in de manier waarop het water erdoorheen gaat.

Ik verkoop deze matten graag, maar ik geef er liever een goed verhaal bij dan een extra mat. Vandaar deze pagina.

Wat er in één mat aan bacterieoppervlak zit, reken even mee

Even concreet maken wat dat getal betekent, want dat doet niemand.

Een mat van 120 bij 100 centimeter en 3,8 centimeter dik is 0,0456 kubieke meter materiaal. Bij ongeveer 300 vierkante meter per kubieke meter komt u daarmee op ruwweg 13,7 vierkante meter oppervlak waar bacteriën zich op kunnen vestigen.

Dertien vierkante meter, uit één mat. Dat is de vloer van een slaapkamer, opgevouwen in iets dat in uw filterkamer past. Zo bezien is het krankzinnig veel, en dat verklaart waarom deze matten al zo lang de standaard zijn in koifilters.

Maar reken de andere kant ook eens door. Twee matten geven u zevenentwintig vierkante meter. Als de helft daarvan in een dood hoekje zit, houdt u er veertien over — en had u met één mat op de goede plek hetzelfde bereikt. Dat is geen theorie; dat is wat ik in filterkamers tegenkom.

Wat maakt een Japanse mat Top Grade anders dan een gewone?

Er zijn twee dingen, en ze hebben allebei met de vezel te maken.

Het vezelnetwerk is dichter. Meer draadjes in hetzelfde volume betekent meer aanhechtingspunten, en dus meer plek waar een bacteriekolonie zich kan vastzetten zonder los te laten bij een flinke doorstroming.

Het materiaal is nieuw en niet gerecycled. Dat klinkt als een milieupunt maar is het niet: gerecycled kunststof heeft een onvoorspelbaarder oppervlak en een kortere levensduur onder water. Bij een mat waar u tien jaar mee wilt doen, telt dat.

Wat dat u oplevert, is vooral snelheid. Een dichter netwerk van vers materiaal koloniseert sneller, en dat merkt u op de momenten dat het spannend is: na een schoonmaakbeurt, in het voorjaar als uw filter weer op gang moet komen, en na een medicijnkuur die uw bacteriecultuur een tik heeft gegeven.

Is dat het prijsverschil met een gewone mat waard? Mijn eerlijke antwoord: bij een draaiende, stabiele vijver merkt u er weinig van. Bij een nieuw filter, bij een vijver die elk voorjaar moeizaam op gang komt, of bij een filter dat u vaak moet schoonmaken, is het geld goed besteed. Bij een vijver die al jaren rustig doorloopt, mag u ook gewoon de standaardmat nemen — dan is uw geld beter besteed aan meer volume.

Volproppen werkt tegen u

Dit is de fout die ik het vaakst zie, en hij komt uit een logische gedachte: meer materiaal is meer filter. Dat gaat bij Japanse matten niet op.

Water zoekt altijd de weg van de minste weerstand. Perst u een filterkamer helemaal vol met matten tegen elkaar aan, dan loopt het water niet netjes door al die vezels heen. Het zoekt de kieren langs de wand, de spleet bij de bodem en het gaatje waar de matten niet helemaal aansluiten — en daar schiet het met een straal langs uw filtermateriaal in plaats van erdoor.

Het gevolg is verraderlijk: uw filter zít vol, uw pomp levert minder, en uw nitriet blijft toch meetbaar. Iemand die dan gaat meten en tot de conclusie komt dat er nóg meer materiaal in moet, maakt het probleem groter.

Wat wél werkt:

• Laat de matten dwars op de stroom staan, zodat het water er wel dóór moet en niet langs kan.
• Sluit de randen af. Een reepje mat of een lat langs de kant scheelt meer dan een extra mat in het midden.
• Wissel af met grover materiaal. Een grovere mat tussen twee Japanse matten houdt de doorstroming op gang en voorkomt dat het pakket dichtslibt.
• Laat ruimte over. Een kamer die voor tweederde gevuld is en waar het water overal door moet, doet meer dan een kamer die tot de rand vol zit.

Waar de mat in uw filter hoort

Een Japanse mat is een biologisch medium. Hij is er om bacteriën te huisvesten, niet om vuil te vangen. Dat onderscheid bepaalt zijn plek.

De volgorde in een goed filter is:

1. Mechanisch eerst. Een zeef, een trommelfilter of een set filterborstels haalt het grove vuil eruit.
2. Dan biologisch. Hier staan uw Japanse matten, en eventueel een bewegend bed of keramisch materiaal in een volgende kamer.
3. Daarna pas de UV-C en de terugvoer naar de vijver.

Slaat u die eerste stap over, dan wordt uw mat een slibvanger. Hij loopt vol met bladresten en visuitwerpselen, de doorstroming zakt in, en de bacteriën die u juist wilde huisvesten komen zonder zuurstof te zitten. Op dat moment werkt uw biologische filter tegen u.

Want dat is de kern van nitrificatie: het omzetten van ammonium naar nitriet en van nitriet naar nitraat gebeurt door bacteriën die daar zuurstof voor nodig hebben. Een dichtgeslibde mat levert die zuurstof niet.

Voor het snijden: meet twee keer

U koopt een mat van 120 bij 100 centimeter en u snijdt hem op maat. Dat is prettig flexibel en volstrekt onomkeerbaar, dus doe het in die volgorde: eerst meten, dan snijden.

Waar u op moet letten:

• Snijd hem twee centimeter groter dan uw kamer breed is. De mat drukt zich dan een beetje vast en er komt geen kier langs de wand. Precies op maat betekent in de praktijk een spleet.
• Reken uw stukken uit voordat u begint. Uit één mat haalt u vier stukken van 50 bij 50 centimeter, met een reep van 20 bij 100 over. Die reep is trouwens uitstekend om randen mee af te dichten.
• Gebruik een lang, scherp mes en snijd in één beweging langs een rechte lat. Een schaar of een kort keukenmes geeft rafelige randen die niet aansluiten.
• Houd het overschot. Hij verweert niet in de schuur, en over twee jaar heeft u er iets aan.

Schoonmaken: een schone mat is een verpeste mat

Deze klinkt tegenstrijdig en hij is de belangrijkste van de hele pagina.

Waar u voor betaalt, is niet het plastic. U betaalt voor de bacteriefilm die zich daarop vestigt, en die film is dat bruine, glibberige laagje dat u er het liefst af zou boenen. Boent u het eraf, dan heeft u uw filter teruggezet naar dag één.

De regels zijn daarom kort:

• Nooit leidingwater. Daar zit chloor in, en chloor doodt precies wat u wilt houden. Dit is de fout die het meeste schade aanricht.
• Knijpen, niet schrobben. Neem een emmer vijverwater en knijp de mat daar een paar keer in uit, tot het losse slib eruit is. Dan houdt u de aangehechte film en verliest u alleen het vuil.
• Alleen als de doorstroming zichtbaar afneemt. Niet volgens een schema en niet omdat hij vies oogt. Bij normaal voeren komt dat neer op een beurt per vier tot zes weken; voert u weinig, dan minder vaak.
• Nooit alle matten in één keer. Doe de helft, wacht twee weken, doe de andere helft. Zo houdt u altijd een werkende bacteriecultuur over.

Meet in de weken na een grote schoonmaakbeurt uw nitriet. Zit daar een piekje, dan weet u dat u te grondig bent geweest — en dan weet u het voor de volgende keer.

Wanneer is een Japanse mat Top Grade aan vervanging toe?

Later dan u denkt. Deze matten gaan jaren mee; het materiaal verteert niet en er zit geen lijm in die loslaat.

Het moment om te vervangen is niet wanneer hij lelijk is, maar wanneer schoonmaken de doorstroming niet meer herstelt. Dan is het vezelnetwerk zelf dichtgeslibd met materiaal dat er niet meer uit komt, en dan haalt u geen oppervlak meer uit die dertien vierkante meter.

Twee andere signalen: de mat wordt slap en houdt zijn vorm niet meer, of hij begint bij het knijpen te scheuren. Dan is hij op.

Vervangt u, doe het dan gefaseerd. Nieuwe matten zijn steriel, en een filter waarin u alles tegelijk vervangt begint opnieuw op te starten. Een oude en een nieuwe naast elkaar zetten laat de nieuwe koloniseren vanuit de oude.

Wat een Japanse mat Top Grade níét doet

• Vuil vangen. Hij is biologisch, niet mechanisch. Zonder voorfiltratie loopt hij dicht en verliest u juist zijn nut.
• Zweefalg wegnemen. Groen water is een kwestie van UV-C, niet van filtermateriaal.
• Een te klein filter groot maken. Vezels vervangen geen volume. Zit u structureel met nitriet terwijl uw doorstroming klopt, dan is uw filter te klein voor uw bezetting.
• Werken zonder zuurstof. Een kamer met slechte doorstroming of een pomp die te weinig levert maakt van uw biologische filter een slibput.

Productgegevens

• Type: Japanse filtermat, Top Grade — biologisch filtermateriaal
• Afmetingen: 120 x 100 x 3,8 cm
• Kleur: blauw
• Aanhechtingsoppervlak: circa 300 m² per m³ materiaal
• Per mat: ongeveer 13,7 m² bacterieoppervlak
• Volume materiaal: 0,0456 m³
• Materiaal: open vezelnetwerk van nieuw kunststof, geen gerecycled materiaal, zonder lijm
• Plaats in het filter: in de biologische kamer, ná mechanische voorfiltratie en vóór de UV-C
• Plaatsen: dwars op de waterstroom, minimaal twee achter elkaar, randen afgedicht
• Op maat maken: snijden met een lang scherp mes, twee centimeter ruimer dan de kamerbreedte
• Schoonmaken: uitknijpen in vijverwater — nooit leidingwater, nooit alle matten tegelijk
• Levensduur: jaren; vervangen zodra schoonmaken de doorstroming niet meer herstelt

Twijfelt u hoeveel u nodig heeft?

Kom dan even langs in ‘s-Gravendeel met de maten van uw filterkamers, of stuur me een foto met de binnenmaten erbij. Dan reken ik met u uit hoeveel matten erin gaan — en vaker dan u verwacht is dat antwoord: minder dan u dacht, maar anders geplaatst.

Neem ook uw pompgegevens mee. Hoeveel liter per uur er door die kamer gaat, bepaalt namelijk hoeveel materiaal er zinvol in kan. Een pakket matten waar te weinig water door wordt geduwd is duur en doet weinig; hetzelfde pakket met een fatsoenlijke doorstroming is het beste biologische filter dat er voor dit geld bestaat.

Wat mij in Japan bij de kwekers opvalt: hun filters zijn zelden ingenieus. Ruime kamers, eenvoudig materiaal, veel doorstroming en alles bereikbaar om schoon te maken. Geen enkele kweker die ik ken heeft zijn filter volgepropt. Dat is geen zuinigheid — dat is dertig jaar ervaring die dezelfde kant op wijst.

Kijk ook eens rond bij de overige filtersystemen en filtermaterialen, of laat uw waterwaarden nakijken met een testkoffer voordat u iets verandert. Meten geeft u de reden om te veranderen; zonder meting verandert u op gevoel.

Geschreven door Wim Maat — eigenaar van Koi Care Hoeksche Waard in ‘s-Gravendeel. Ruim 30 jaar in de koi, drie keer per jaar in Japan om zelf bij de kwekers te selecteren. Meer over mij · Stel gerust een vraag