Objectglaasjes voor de microscoop

Objectglaasjes voor de microscoop: zeven cent, en toch de plek waar het misgaat

Wie objectglaasjes voor de microscoop bij mij haalt, koopt bijna altijd één doosje en denkt dat hij daar het hele jaar mee toekomt. Dat klopt meestal ook — maar niet om de reden die hij denkt. Vrijwel iedereen gebruikt er namelijk véél te weinig per onderzoek, en dat is precies waarom er zo vaak niets wordt gevonden terwijl er wel degelijk iets zit.

Een glaasje kost nog geen acht cent. Het is verreweg het goedkoopste onderdeel van een diagnose, en tegelijk het onderdeel waar de meeste fouten in zitten. Daar wil ik het in dit stuk over hebben, want over het glas zelf valt eerlijk gezegd weinig te vertellen.

Wat er in een doosje objectglaasjes voor de microscoop zit

Vijftig glaasjes van 76 bij 26 millimeter, in helder glas en met gesneden randen. Dat is het standaardformaat, en het past op de tafel van elke biologische microscoop — ook op de Euromex BioBlue die ik in de winkel heb staan.

Ze komen van Euromex, dezelfde fabrikant als die microscoop. Artikelnummer PB.5150 in hun eigen catalogus, mocht u het willen natrekken.

Eén ding om te weten: gesneden randen zijn niet nageslepen. Ze zijn niet scherp genoeg om u te snijden, maar u voelt het verschil wel. Pak een glaasje aan de korte kanten vast, dan houdt u uw vingers tegelijk van het meetvlak af.

Waarom u er meer opmaakt dan u denkt

Hier zit het echte punt van deze pagina.

Eén onderzoek is niet één glaasje. Een fatsoenlijk onderzoek aan één koi is er minstens drie: één van de flank, één van de plek achter de borstvin, en één van onder het kieuwdeksel. Parasieten zitten namelijk niet gelijkmatig over de vis verdeeld.

Heeft u drie vissen die u wilt nakijken, dan zit u al op negen glaasjes in één sessie. Nog een tweede glaasje om het slijm mee af te strijken — daarover verderop meer — en u bent er tien kwijt.

Vijftig stuks klinkt als heel veel. Het is vijf onderzoeken.

En dat is dus geen verspilling, dat is de bedoeling. Wie zuinig doet op zeven cent, kijkt naar één plek op één vis en trekt daar een conclusie uit die hij niet kan trekken.

Objectglaasjes voor de microscoop hergebruiken? Doe het niet

Dit is de vraag die ik het vaakst krijg, en het antwoord is korter dan mensen hopen: nee.

U kunt een glaasje afspoelen en afdrogen, en het zíét er daarna schoon uit. Maar er blijft een dun laagje achter van het vorige monster, plus wat kalk uit uw kraanwater en de pluisjes van uw doek. Bij honderdvoudige vergroting is dat allemaal zichtbaar.

Het gevolg is niet dat u iets verkeerds ziet. Het gevolg is dat u gaat twijfelen aan wat u ziet, en dat is bij microscopisch onderzoek net zo schadelijk. U zit te turen naar een vlekje en vraagt zich af of het van deze vis komt of van de vorige.

Gebruik ze één keer en gooi ze weg. Voor dit bedrag hoeft u daar niet over na te denken.

Waar u het monster weghaalt, en waarom dat de grootste fout is

De meeste mensen strijken over de rug. Logisch, want dat is de kant die boven water zit en het makkelijkst te bereiken is. Alleen zitten daar de minste parasieten.

Waar u wél moet zijn:

• De flank, laag bij de buik. Strijk van kop naar staart, met de schubben mee, nooit tegen de richting in.
• Achter en onder de borstvin. Een beschutte plek met weinig stroming; daar houden huidparasieten zich graag op.
• De binnenkant van het kieuwdeksel. Til het voorzichtig op en strijk er langs. Kieuwwormen vindt u nergens anders.
• De basis van de vinnen, als u ziet dat een vin rood aanloopt of gerafeld is.

En neem de juiste vis. Niet uw mooiste, niet de rustigste die zich het makkelijkst laat pakken, maar degene die schuurt, die apart hangt of die het slechtst oogt. Op een gezonde koi vindt u meestal niets, en dat zegt niets over de rest van uw vijver.

Maak uw handen en het net eerst nat. Een droge hand neemt slijm mee dat de vis nodig heeft, en dan richt u meer schade aan dan het onderzoek u oplevert.

Zo maakt u er een preparaat van

1. Leg het glaasje klaar met één druppel vijverwater in het midden. Kraanwater niet: daar zit chloor in en dat doodt precies wat u wilt zien.
2. Neem een tweede objectglaasje en trek de korte rand daarvan licht over de huid van de vis. Licht — u wilt slijm, geen schubben.
3. Veeg dat slijm door de druppel op het eerste glaasje. Dun uitstrijken, niet als een klodder laten liggen.
4. Laat een dekglaasje er onder een hoek van ongeveer 45 graden op zakken, van één kant naar de andere. Zo drukt u de lucht eruit.
5. Direct onder de microscoop. Niet eerst de vis terugzetten, niet eerst koffie.

Dat tweede glaasje als schraper is trouwens de reden dat een sessie meer glaasjes kost dan u zou verwachten. Een mesje of een spatel kan ook, maar de rand van een objectglaasje is vlak, schoon en precies stomp genoeg.

Kijk binnen vijf minuten, anders is er niets meer te zien

Dit hoor ik zelden iemand vertellen en het is misschien wel het belangrijkste van de hele handeling.

U herkent de meeste parasieten aan hun beweging. Trichodina draait rond als een tandwieltje, Costia schiet met een schokkerig beweginkje weg, huidworm kruipt als een rups. Stil liggen ze er allemaal ongeveer hetzelfde uit: een vlekje.

Een preparaat droogt uit en warmt op onder de lamp. Binnen een minuut of vijf, tien is de beweging eruit. Kijkt u pas een kwartier later, dan concludeert u dat er niets zat terwijl u er wel degelijk naar heeft zitten kijken.

Dus: één glaasje maken, meteen kijken, dan het volgende maken. Niet eerst negen preparaten klaarleggen en daarna gaan zitten.

Welke vergroting u nodig heeft

Voor huid- en kieuwworm en voor Trichodina komt u er met honderd keer prima. Voor Costia heeft u vierhonderd keer nodig — dat beestje is vijf tot twintig micrometer groot en bij honderd keer is het letterlijk niet te onderscheiden van vuil.

Dat is de reden dat mensen soms melden dat ze niets vinden terwijl hun vissen wel degelijk schuren. Ze hebben op de goede plek gekeken, op het goede moment, maar niet ver genoeg ingezoomd.

Nog een valkuil bij die hoge vergroting: een luchtbelletje onder het dekglaasje is een strakke ronde cirkel met een donkere rand, en dat lijkt verdacht veel op een ei. Blijft het stil liggen en is het perfect rond, dan is het lucht.

Wat objectglaasjes voor de microscoop níét doen

• Een diagnose stellen. Ze dragen het monster, meer niet. Wat u ziet moet u nog steeds herkennen.
• Bewijs bewaren. Een preparaat is na een uur waardeloos. Wilt u het vastleggen, maak dan een foto door het oculair met uw telefoon.
• Het probleem oplossen. Pas als u weet wát u heeft, kiest u een middel — bijvoorbeeld Tremafix bij huid- en kieuwworm. Zomaar een kuur draaien op vermoeden kost geld en belast uw filter zonder reden.
• Garanderen dat er niets zit. Niets vinden betekent dat u op díé plek, op dát moment, bij díé vergroting niets zag. Blijft uw vis schuren, kijk dan opnieuw.

Productgegevens

• Merk: Euromex
• Type: objectglaasjes voor microscopisch onderzoek
• Inhoud: 50 stuks per doosje
• Afmeting: 76 x 26 mm, de standaardmaat
• Dikte: circa 1 mm
• Randafwerking: gesneden
• Materiaal: helder glas, zonder insluitsels of fluorescentie
• Gebruik met: dekglaasjes van 18 x 18 mm
• Geschikt voor: slijmuitstrijkjes, kieuwpreparaten en watermonsters
• Hergebruik: niet doen, eenmalig gebruiken
• Fabrikantcode Euromex: PB.5150
• Artikelnummer: KCOBJECT

Nog nooit door een microscoop naar uw eigen koi gekeken?

Dan raad ik u aan het één keer samen te doen voordat u het alleen probeert. Niet omdat het moeilijk is — het is binnen een half uur te leren — maar omdat u dan weet hoe een gezond preparaat eruitziet. Dat ijkpunt heeft u nodig; zonder dat is elk vlekje verdacht.

Kom gerust langs in ‘s-Gravendeel. Neem een vis mee waar u niet gerust op bent, dan strijken we samen een glaasje uit en kijkt u mee terwijl ik uitleg wat er beweegt en wat niet.

Ik heb in Japan bij kwekers gestaan die na dertig jaar nog steeds dagelijks een uitstrijkje maken voordat ze een partij verplaatsen. Niet omdat ze twijfelen aan hun vis, maar omdat kijken goedkoper is dan gokken. Dat is precies wat deze zeven cent u koopt.

Geschreven door Wim Maat — eigenaar van Koi Care Hoeksche Waard in ‘s-Gravendeel. Ruim 30 jaar in de koi, drie keer per jaar in Japan om zelf bij de kwekers te selecteren. Meer over mij · Stel gerust een vraag